1840 yılında İstanbul’da dünyaya gelen Kırımlı Aziz bey, Türkiye’de tıp dilinin Türkçeleşmesinin bayraktarıdır. Aziz bey Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane’de kolağası rütbesi ile mezun olduğu okulda Osmanlıca ders vermek üzere özel bir sınıf oluşturulmuştu. 1857’de başlayan ve iki yıl süren bu özel sınıfta Krımlı Aziz de yer alıyordu.Türkçe sınıfı dağıtılınca arkadaşları ile “Cemiyet-i Tıbbiye-i Osmani” adlı gizli bir örgüt kurarak bilim dilinin Türkçe olması için mücadele etti.Aynı zamanda Fransızca Tıp Sözlüğü çevirisinə ve Türkçe tıp kitabı yazmaya başladı.
Arkadaşları ilə birlikte Aziz Efendinin çabaları sonucu 1867’de ülkenin ilk sivil tıp okulu “Mektebi Tıbbıye-i Mülkiye”’ kuruldu. O sırada binbaşı rütbesinde olan Aziz Efendi, okulun ilk reisi (dekanı) olmakla ilk sene derslerin çoğunu üstlendi ve derslerini Türkçe verdi.
Birincisi 1868 ve ikincisi 1871 yılında yayımlanan “Kimya-yı Tıbbî” (Tıbbî Kimya) adlı iki ciltlik bir kitap yazdı. Kırımlı Aziz Bey, kimya sembollerinin, Latin harfleri yerine Osmanlı harfleriyle gösterilmesini önererek kitabında bütün denklemleri bu harflerle yazmıştır. “Emraz-i Umumiye” (1870) adlı Genel Patoloji kitabı da ona aittir.
Kırımlı Aziz Bey, Türk Kızılayı’nın temelini oluşturan “Mecruhin ve Marday-ı Askeriye İmdat ve Muavenet Cemiyeti” (Asker, Hasta ve Yaralılara İmdat ve Yardım Derneği)’nin kuruluşunda da öncü rol oynamıştır. Cemiyetin kurulduğu 11 Haziran 1868 tarihi, Türk Kızılayı’nın kuruluş günü kabul edilir. 1874 yılında faaliyetlerini tatil eden cemiyetin 1876’da yeniden kurulması için yürütülen çalışmalarda da Aziz Bey aktif rol aldı. Uluslararası Kızılhaç Örgütü’ne bağlı derneğin sembol olarak Kızılhaç yerine Kızılay’ı kullanmasını önerdi ve Kızılay amblemini çizdi. Dernek tüzüğünün hükümet tarafından onaylanıp resmen kurulması haç yerine hilal sembolünün kullanılması ile mümkün oldu.
Aziz Bey, 1878 yılında hayatını kaybetti. Kaybolan mezarı yerine 2012’de Eyüp’te Defterdar Camii avlusunda Kızılay tarafından sembolik bir anıt mezar yapılmıştır.
iklim.az
