İlk Türkçe şiir

Bilinen ilk türk şiiri uygur şiiridir. Bir koşuğa ait dörtlükten oluşan bu şiir örneği, Hun Türklerinden kalan bir fincan üzerine yazılmıştır. Bu koşug Çin yazısı ile yazılmış ve Milat öncesine ait dörtlüktür. Divan-ı Lügat üt Türk’i adlı eserde Mahmut Kaşgari, Coci veya Cuci adlanan bir Türk şairinin adını çekmiş ve Cuci pek çok kaynakta ilk Türk şairi olarak bilinmektedir.

Bilinen İlk Türk şairlerinin Uygur olmasının sebebi onların yarı yerleşik bir hayat sürmeleri, matbaa kullanmalrı, Mani ve Buda dinlerine inanan Uygurların yazma eserlerini bu tapınaklarda toplayabilmeleridir. (BİLİNEN İLK TÜRK ŞAİRLERİ VE ŞİİRLERİ) Diğer Türklerin yazdıkları metinler kaybolmuş, yazan şair ve edipleri de aynı sebeplerden unutulmuştur.

 Turfan kazılarındaki metinlerde adlarına ve şiirlerine rastlanan ilk Türk şairleri Aprın Çor Tigin,Çuçu, Ki-ki, Kül Tarkan, Asıg Tutung, Pratyaya Şiri, Kalun Kayşı, Çisuya Tutung’dur.

İslamiyet öncesi bilinen ilk şair Aprınçor Tegin’dir. Bugün şairi belli olan ilk şiirlerimiz ona aittir. Şiirlerin başında ve sonunda ona ait kayıt olan iki şiiri günümüze ulaşmıştır. Bunlardan biri dörtlükler halinde  12 mısradan oluşan “Medhiye”, diğeri ise “Sevgili” adlı lirik şiirdir. Üçlükler halinde yazılmış 21 mısradan ibaret “Sevgili” şiiri Türk lirik şiirinin ilk örneğidir. Aprın Çor Tigin’in yazdığı “Bir Aşk Şiiri” adlı ilk Türk şiirinin son parçasının aslı ve çevirisi şöyledir:

ÖZGÜN ——–                      GÜNÜMÜZ TÜRKÇESİ `SEVGİLİ

Yaruk tengriler yarlıkazun ——Nurlu tanrılar buyursun

Yavaşım birle                ——-Yumuşak huylum ile

Yakışıpan adrılmalım       ——-Birleşip bir daha ayrılmayalım

 Küçlüg biriştiler küç birzün —–Güçlü peygamberler güç versin

Közi karam birle————— Kara gözlüm ile

Külüşügin oluralım…———– Gülüşerek yaşayalım…

Kasıncığımın öyü kadgurar men —–( Kadıncığımı düşünüp dertlenirim)

Kadgurdukça    —–( Dertlendikçe) Kaşı körtlem —–( Kaşı güzelim )

 Kavışıg sayır men ——( Kavuşmak isterim)  

Barayın tiser ——( gideyim desem )

Barç amrakım ——( güzel sevgilim )

Baru yime umaz men ——( gidemem yine ben)

Bağırsakım —— ( sadık yarim ) 

 Kireyin tiser —— ( gireyim desem )

Kicıgkiyem ——- ( küçüğüm)

Kirü yime umaz men —— ( giremem yine ben)

 Kin yıpar yıdlıgım ——- ( amber -misk kokulum)  

Yaruk tengrler ——- ( Parlak tanrılar )

Yarluk azunın ——- ( buyrugu ile)

Yavaşım birle ———( yavaş huylum ile ) Yakışıpan adrılmalım ——–

( kavuşup ayrılmayalım)  

Küçlüg piriştiler ——— ( güçlü periler – meleklerin-) Küç birzünin ——– ( güç vermesiyle) Közi karam birle ——– kara gözlüm ilə.

İKlİM.AZ