İsmayıl Əfəndiyev: Azad ruhu olmayan mükafatlanır

Küçədə gəzən, gedən-gələn adamlara baxın. Minlərlə insan görürük, hamısı eynidir, bir-birini təkrarlayır.

 Şopenhauer 1819-cu ildə  “İradə və təsəvvür olaraq dünya” əsərində yazır ki, dünya ağıl və məntiqlə deyil, kor bir iradə ilə işləyir, bu kor iradə insanların dərin düşünməyi deyil,  çoxluğa uyğunlaşmağı seçməsinə səbəb olur. Bu səbəblə də dahilər tənhalığa məhkumdurlar. Çünki insanlar alışmadıqları şeyləri təhlükə kimi qəbul edir və fərqli fikir söyləyən ağıllı adamları qəbul etməzlər. Bu, cəmiyyətin öz-özünü qoruma mexanizmidir.

 Herbert Markus, “Tək boyutlu insan” əsərində yazır: Müasir cəmiyyət insanları itaətkar ruhda yetişdirir. İnsanlardan fikir istehsal etmələri deyil, itaət etmələri gözlənilir”.

Məsələn, yadıma gəlir, 20 il bundan əvvəl qonşuluqda terrorçular həbs olundu. MTN bizi də dindiririb sorğu sual etdi. Həmin ərəfədə qonşulardan biri sərxoş  halda birdən zabitə yaxınlaşdı və pirə getdiyini, sonra isə yaxşı yeyib-içdiyini söylədi. Siz, bun eşidən MTN zabitinin üzündəki məmnun ifadəni görsəydiniz…   

 Belə çıxır, cəmiyyətə intellektual ateist adamlar da lazım deyil. Türkiyədə və Azərbaycanda belə adamlara qarşı sui-qəsdlər olub.

H.O. Qasset,  “Kütlələrin üsyanı” əsərində deyir ki, cəmiyyətə uyan insan özünün sahib olduqlarına niyə sahib olduğunu heç vaxt düşünmür. Sadəcə, sahib olduğundan daha çoxunu istəyir.

Sistem ona güc, mövqe, etibar verir, amma mənəvi dərinlik və dərin düşüncə vermir.

Platon, “Dövlət” əsərində deyir,  ən ideal idarəetmə cəmiyyətin filosoflar tərəfindən  idarə edilməsidir. Ancaq, siyasi arenada kütləçi və dayaz adamlar daha çox və asan yüksəlir. Çunki, kütlə nəyi gözləyirsə, onlar da onu deyirlər.

Tomas Mann, “Cadugər” əsərində elmi karyera ilə məşğul olanların mühafizəkar və yenilikdən uzaq olduqlarını tənqid edir.

Niyə belə olur?

 Şopenhauer deyir ki, insanlar bir-birinin bənzərıdirlər. Azad ruha rast gəlmək mümkün deyil. Azad ruha malik olmayan mükafatlandırılır. Çünki, sistemin işləyişinə uyğunlaşırlar. Fərqli düşünən, fərqli olan isə cəzalandırılır.

Sürü həmişə özünə oxşayanı sevər.