Ayişə Nəbi: Yaponun düyməsi

Bu yaxınlarda bir yazı oxudum. Bir yapon tələbə Amerikada təqaüdlü təhsil haqqı qazanır, gedir ali təsil alır.Təhsil aldığı müddətdə eyni paltarı geyinir. Paltar köhnəlir, yenə də həmin paltarı dəyişmir. Bir gün köynəyinin bir düyməsi qopub düşür. Yapon tələbə qopan düyməsinin yerinə təzə düymə alıb tikmir, o düymənin yerinə bir kola qabının açma halqasını taxır. Dərsə gedəndə yaponun köynəyində kola qapağının açma halqasını görən tələbə yoldaşları ona lağ edir, gülür, aşağılayırlar. Hamı yaponun imkansız, kasıb, dilənçi vəziyyətdə olduğunu sanır.

Gün gəlir yapon tələbə məzun olur, məzuniyyət mərasimindəki çıxışında rəsmi kürsüdən belə deyir: tələbəliyim ərzində çoxlarınız mənə güldü, lağ etdi, aşağıladı, kasıbam deyə xor gördü, kolanın açma halqasını düymə yerinə taxanda halıma lap acıdınız, daha da kinayəli güldünüz. Bütün bunlara dözdüm, bu müddət ərzində qürurum çox qırılsa da, mən bu ölkədə özümə nə təzə paltar, nə də adi bir düymə almadım. Ala bilərdim. Bilirsinizmi niyə almadım? Çünki mənim millətimi Xerosima və Naqasakidə qıran bir millətə bir düymə pulu qədər belə xeyir vermək istəmədim. Tələbəliyim ərzində bu ölkədə heç nəyə pul vermədim.

Hamı təəccüb edir. Belə ola biləcəyi heç kimin ağlına gəlmirdi. Bir yapon tələbə illər sonra öz ölçüsündə, öz tərzində öz millətinin qisasını alırdı. Düzdür, bu qisas heç bir amerikalını incitmir, heç biri bundan ziyan çəkmir, fərqində belə olmurdu. Bu çoxlarına bəlkə də mənasız bir hərəkət kimi görünərdi. Həmin qətliamı törədənlər çoxdan dünyadan köçmüşdülər, indiki nəsil onların məsuliyyətini daşımır, onlar niyə hesab ödəməlidir deyə fikirlər yaranar. Yaxud bu qisas metodu nə dərəcədə doğrudur, bunun üçün bir neçə il özünü niyə gülünc vəziyyətə salasan, heç kimin bu mübarizənin fərıqində belə olmadığı halda bu qədər aşağılanmağı, xor görülməyi necə qəbul edirsən. Bu suallar bizim üçün bir məna daşıyır bəlkə. Amma bu yapon üçün onun şəxsi deyil, ümuminin mənafeyi önəmlidir. O, nəfsini yenib fərdi, mədəni qisas üsulu ilə özünün alçaldılmağına, xor görülməyinə dözüb bir ədalətsizliyə qarşı çıxıb. Bu onun böyüklüyü idi. Həmin yapon tanınmış alim olub yurudan fayda verib.

Bir haqsızlığa səssizcə, ağılla yox demək nadir olaydır. Hansısa amerikalının ona xor baxmağı incitsə də, onu qərarından döndərməyib, ancaq o, ömrünün axırına qədər öz vicdanını rahat hiss edib, bir düymə ilə olsa belə millətinin varlığını bir toplumda hiss etdirib, zülmə qarşı çıxıb.

Bu bir özünəinam, qürur, milli dəyanət və qəhrəmanlıqdır. Biz qəhrəman deyəndə hansısa bir olayda igidlik göstərən, savaşan, ekstremal hallarda hamıdan fərqlənən adamları nəzərdə tuturuq. Mən bu fikirlə razıyam ki, əsl qəhərəmanlıq bax, belə sakit mübarizənin aparılmasıdır. Bu bir səssiz, qansız savaşdır. İradənin, əzmin savaşı və zəfəridir. Bu mədəni, üst insan savaşının sonu nə olursa olsun savaşanı qalibdir. Bu səbri, dəyanəti göstərdiyi üçün, nəfsini öldürdüyü üçün, özündən güclüyə etiraz edə bildiyi üçün. Səni xor görürlər, sənsə haqlı olduğunu, bir ideyan, bir məqsədin, mübarizən olduğunu, şüurlu şəkildə bilir və davam edirsən.

Bu yapon tələbə millətçidir, millətçilik yanlış ideyadır? Biz bu tələbəni panyaponçu deyə ittiham edək?

Özünü sevən hər kəs bir ölçüdə millətçidir. Allah “insanları, bir-birini tanısın deyə millətlərə ayırdı”, bir-birini qırsın deyə yox. Odur ki, bir düymə ilə də olsa etiraz etmək, zülmə üsyan, ədalət istəyi insanlıqdır.

Biz isə deyirik, erməni xalqının nə günahı, xalq döyüşmürdü ki. Amma o döyüşən, bizim igidlərimizi şəhid edən, millətimizi yurd- yuvasından didiərgin salıb həyatını məhv edən zalımları yetişdirən də həmin o “yazıq” xalqdır.

Siz hələ də sülhsevərsiniz?