BİRİNCİ MƏKTUB
Platondan Dionisə, ən xoş arzularla.
Uzun illər səninlə yaşadım. Bu müddət ərzində dövlət işləri ilə bağlı hər kəsdən daha çox mənimlə məsləhətləşdin. Amma sən faydalarından zövq alarkən, mən çoxlu böhtanlara məruz qaldım. Lakin, heç kimin verdiyiniz əzabların mənim istəyimlə edildiyinə inanmayacağını bilərək, onlara şikayət etmədən dözdüm. Həm dövlətin idarəçiliyində səninlə birlikdə olanlar, həm də cəzadan xilas etdiyim insanlar buna şahidlik edəcəklər. Məni dəfələrlə dövlətə rəhbər təyin etdin, amma əksər hallarda dilənçiyə belə deyilməyəcək sözlərlə məni işdən çıxardın. Səninlə bu qədər uzun müddət yaşamağıma baxmayaraq, məndən gəmi ilə getməyimi istədin. Bundan sonra insanlardan daha uzaq bir həyat yaşamağa qərar verdim. Sən də tək qalacaqsan, zalım Dionis! Yola düşəndə mənə xeyli pul verdin. Məktubumu gətirən Bakkit pulu sənə geri qaytaracaq. Verdiyin pul nə səyahət xərclərimi ödəməyə kifayət edər, nə də başqa bir şey üçün faydalı olardı. Belə pul vermək sizin üçün şərəfsizlik, almaq isə mənim üçün şərəfsizlik sayılardı. Buna görə də mən pulu qəbul etmirəm. Bundan əlavə, onu verib-verməməyiniz sizin üçün fərq etmir. Pulu götürün və başqa bir dostunuza verin. Bu yolla, məni varlandırdığınız kimi onu da varlandıracaqsınız. Digər tərəfdən, mən sizin xeyirxahlığınızdan kifayət qədər faydalanmışam. Burada Evripidin sətirlərini təkrarlamaq yerinə düşərdi:
Bir gün taleyinizin dəyişdiyini görəndə, mənim kimi bir insanın yanınızda olmasını arzulayacaqsınız.
Daha bir xatırlatma edim: Faciə yazarlarının əksər əsərlərində tiranlar öldürüləndə belə deyirlər:
“Mən necə də bədbəxtəm! Öləndə yanımda bir dostum belə yoxdur!”
Faciə yazarlarının heç bir pyesində pulu olmadığı üçün ölən bir tiran yoxdur. Müdrik insanların qiymətləndirdiyi bir neçə sətir daha oxumaq istəyirəm:
“Nə fani insanların həyatlarında tapa bilmədiyi qızıl, nə cəvahirat,
nə insanların bu qədər dəyər verdiyi gümüş divanlar,
nə də sonsuz düzənliklərdə öz-özünə yetişən dolmuş sünbüllər,
əxlaqlı insanların düşüncələri qədər parlaq deyil.”
Sağlıqla qalın. Mənə etdiyiniz haqsızlıqları xatırlayın və başqa insanlara daha yaxşı davranın!
Hazırladı: M. Günəş
