Azərbaycanda Türk dünyasının mədəni, elmi və siyasi inteqrasiyasının mərkəzinə çevrilərək möhtəşəm bir tədbir keçirildi. Mədəniyyət Nazirliyi, Elm və Təhsil Nazirliyi, AMEA və Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) birgə tərəfdaşlığı ilə Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illik yubileyinə həsr olunan “Türk Dünyası Həftəsi” qardaş xalqlar arasındakı ortaq mənəvi bağları daha da möhkəmləndirdi.
1926-cı il fevralın 26-dan martın 6-dək Bakıda keçirilmiş Birinci Türkoloji Qurultay, bütün Türk dünyasının mədəni həyatında dönüş nöqtəsi hesab olunur. 131 nümayəndənin iştirak etdiyi bu tarixi məclisdə:
Türk xalqlarının latın qrafikalı əlifbaya keçidinin elmi-metodik əsasları hazırlandı.
Ortaq ədəbi dil, imla-orfoqrafiya və terminologiya problemləri müzakirə edildi.
Türkologiya elminin gələcək inkişaf strategiyası müəyyənləşdirildi.
Həmin dövrdə Bakının bu böyük qurultaya ev sahibliyi, Azərbaycanın türkologiya elminin və mütərəqqi maarifçilik hərəkatının mərkəzi olduğunu bütün dünyaya sübut etdi.
“Dildə, fikirdə, işdə birlik!” ideyasını rəhbər tutan bu tədbirlər, türk xalqlarının yalnız ortaq keçmişini deyil, həm də vahid əlifba, ortaq terminologiya və güclü inteqrasiyaya əsaslanan ortaq gələcəyini formalaşdırır.
Bakıda reallaşan bu mötəbər həftə bir daha göstərdi ki, 1926-cı ildə əsası qoyulan elmi və mədəni hərəkat bu gün siyasi və iqtisadi birliyə çevrilərək daha qətiyyətlə addımlayır. Azərbaycan bu birliyin möhkəmlənməsinə öz fundamental töhfələrini verir.
Bu “Türk Dünyası Həftəsi” (29 iyun – 5 iyul 2026) müasir türkologiya elminə və türk dövlətlərinin mədəni-elmi inteqrasiyasına olduqca mühüm, praktiki töhfələr verdi.
Həftə ərzində əldə olunan əsas elmi və mədəni nailiyyətlər bunlardır:
Gələcək Yol Xəritəsinin (Bəyannamənin) Qəbulu: Tədbirin yekununda ortaq bəyannamə imzalandı. Bu sənədlə elm, təhsil, dil, mədəniyyət və ortaq tarixi irsin qorunması sahələrində türk dövlətləri arasında gələcək institusional əməkdaşlığın strateji istiqamətləri müəyyən edildi.
Fundamental Elmi Nəşrlər və Xronika: Türkologiya irsinin sistemləşdirilməsi məqsədilə Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu tərəfindən ərsəyə gətirilən dəyərli elmi nəşrlər və Almatı Dövlət Universiteti ilə birgə hazırlanan “1926/2026: Birinci Bakı Türkoloji Qurultayının 100 illiyi” adlı tarixi xronika elmi ictimaiyyətə təqdim edildi.
Rəqəmsal və Texnoloji İnteqrasiya: Qurultay irsinin gələcək nəsillərə çatdırılması üçün müasir texnologiyalardan istifadə diqqət mərkəzində oldu. Xüsusilə süni intellekt (AI) texnologiyası vasitəsilə hazırlanan “Ailemiz – Türk Dünyası” sənədli-bədii qısametrajlı filmi nümayiş etdirildi. Bu, 1926-cı il irsinin rəqəmsal dövrün çağırışlarına uyğunlaşdırılması istiqamətində mühüm addım hesab olunur.
Arxivlərin yenidən canlandırılması: Həftə çərçivəsində türkologiyanın böyük rəhbərlərindən olan Əli bəy Hüseynzadənin şəxsi arxivinin ekspozisiyası təşkil olundu. Bu, həm alimlər, həm də gənc tədqiqatçılar üçün unikal tarixi sənədlərlə birbaşa tanışlıq imkanı yaratdı.
Türkoloqlara ali qiymət (100-cü İl nişanı): Türkologiya elminin inkişafında, ortaq əlifba, terminologiya və dil birliyi layihələrində xidmətləri olan görkəmli elm adamlarına (o cümlədən akademiklər Rafael Hüseynov və Nizami Cəfərova) “Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyi (1926–2026)” xüsusi xatirə nişanları təqdim edildi.
Qarabağ birləşdirici məkan kimi: Tədbir iştirakçıları (20 ölkədən gələn 80-dən çox alim və ziyalı) Bakıdakı tarixi məkanlarla yanaşı, işğaldan azad edilmiş Ağdam, Şuşa və Hankəndini ziyarət etdilər. Yekun panellərin Xankəndidə keçirilməsi, Türk dünyasının ortaq yaddaşı ilə Azərbaycanın müasir reallıqları arasında güclü mənəvi körpü yaratdı.
Bu həftə 1926-cı ildə Bakıda əsası qoyulan elmi ideyaların sadəcə tarixi xatirə olmadığını, bu gün Türk Dövlətləri Təşkilatının humanitar, elmi və ideoloji təməlini təşkil etdiyini bir daha sübut etdi.
İKLİM.AZ
